Stan rozdysponowania środków w ramach PROW

Z przedstawionych ostatnio danych na temat postępu realizacji działań PROW 2007-2013 wynika, że proces rozdysponowania środków w większości programów przebiega sprawnie i nie ma konieczności dokonywania poważniejszych zmian w ich funkcjonowaniu. Środki przeznaczone na wsparcie powinny w całości zostać rozdysponowane do końca okresu budżetowego.

Spośród działających programów dużym zainteresowaniem beneficjentów cieszą się:

*

Renty strukturalne.

*

Modernizacja gospodarstw rolnych.

*

Podstawowe usługi dla gospodarstw i ludności wiejskiej.

*

Odnowa i rozwój wsi.

*

Programy rolnośrodowiskowe.

Wykorzystanie środków w tych działaniach jest na bardzo dobrym poziomie. Dodatkowo nowe nabory wniosków, które obecnie trwają lub rozpoczną się jesienią tego roku wskazują na bardzo duże zainteresowanie działaniami PROW 2007-2013 co dodatkowo przełoży się na poziom wykorzystanych środków.

Gorzej sytuacja przedstawia się w działaniach „Korzystania z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów”. Zakontraktowanie i wykorzystanie środków z tego działania jest niewielkie. Rolnicy i posiadacze lasów do tej pory wykorzystali zaledwie 0,08% dostępnych środków z początkowej puli. Dlatego też Ministerstwo Rolnictwa, aby nie dopuścić do niewykorzystania środków, przesunęło część funduszy z tego działania. Z 350 mln € jakie przewidziano na początku, 132 mln € zostały przekierowane na „Renty strukturalne”, które cieszy się dużym zainteresowaniem rolników w poprzednim naborze. Natomiast kolejne 100 mln € zostało przekazane na wsparcie rolników dotkniętych skutkami klęsk żywiołowych jakie miały miejsce w 2010 roku. Obecnie budżet tego działania wynosi 118 mln € czyli 34 % początkowej kwoty, jednak w przypadku dalszego nie wykorzystywania funduszy istnieje możliwość alokacji kolejnych 50 mln € na inne cele.

Również w przypadku działań „Poprawa i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa”, „Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów inne niż rolne” oraz „Pomocy technicznej” proponuje się przesuniecie części środków, aby zapobiec groźbie ich niewykorzystania. W przypadku pierwszego działania proponuje się przesunięcie pieniędzy przeznaczonych na rozwój szerokopasmowego internetu na działania związane z retencją wody. W drugim działaniu przewiduje się dalszą redukcję środków, które już wcześniej zostały obniżone o 140 mln €, zaś środki finansowe z pomocy technicznej mogą być przeznaczone na „Schemat I” „Wzmocnienie systemu zarządzania, monitorowania, wdrażania, kontroli i oceny stopnia realizacji”.

W działaniach

*

Szkolenie zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie.

*

Działania informacyjne i promocyjne.

*

Odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonej przez katastrofy i wprowadzanie instrumentów zapobiegawczych wdrażanie lokalnych strategii rozwoju.

*

Wdrożenie lokalnych strategi rozwoju

*

Wdrażanie projektów współpracy.

Zauważalny jest brak wykonania płatności na rzecz beneficjentów. Jednak nie jest to sytuacja grożąca nie wykorzystaniem przyznanych środków. W części przypadków program wsparcia ruszył dopiero w 2009 roku, a procedura przekazywania środków przewiduje wypłaty dopiero po zakończeniu działania. Realizacja zadań w tych programach jest monitorowana, a decyzje o zmianach w działaniu będą ewentualnie podejmowane w terminie późniejszym.

Na posiedzeniu wskazano również problemy pojawiających się w podczas naboru wniosków oraz przedstawiono propozycje zmian i zmiany dotychczas wprowadzone w funkcjonowaniu programu.

„Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie”

Wymieniane bariery i problemy: niewystarczające zasoby kadrowe odpowiedzialne za kontrolę, nieterminowość rozpatrywania wniosków, niejednolity sposób oceny merytorycznej wniosków, wstrzymanie części konkursów ze względu na następstwa prawne, kryterium kosztu osobogodziny szkolenia, które niewystarczająco różnicują oferty.

Wprowadzone zmiany: przekazano FAPA ocenę merytoryczną operacji, wprowadzono kwalifikalność podatku VAT jako kosztu, przedłużenie terminu na wykonanie określonych czynności w rozpatrywaniu wniosków o płatności, możliwość korzystania z finansowania wyprzedzającego.

Na dzień 06-08-2010 ze względu na specyfikę działania nie wypłacono środków, jednak wnioski złożone w ARiMR opiewają na 112,89% budżetu, z czego zakontraktowanych jest 14,46% środków.

„Ułatwienie startu młodym rolnikom”

Wymieniane bariery i problemy: obecnie istotnych problemów. W latach 2008-2009 dużą część stanowiły wnioski wycofane i odrzucone.

Wprowadzone zmiany: podwyższono kwotę dofinansowania do 75 000 zł, zmniejszono wymagania co do wielkości gospodarstwa do średniej krajowej.

Obecnie z 320 mln € uruchomionych w programie zakontraktowano 31,13% środków z czego wydano 22,8% zostało przekazanych rolnikom.

„Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów”

Wymieniane bariery i problemy:opóźnienie w uruchomieniu działania, działanie ruszyło 2009 roku, długotrwały proces uzyskiwania pomocy, brak tradycji korzystania z płatnych usług doradczych.

Wprowadzone zmiany: rozszerzono zakres usług na które może być udzielana pomoc, możliwość kilkukrotnego ubiegania się o dofinansowanie na różne usługi doradcze, rozszerzono liczbę beneficjentów o osoby, które nie korzystały z płatności bezpośrednich, wyznaczono stawki maksymalne za usługi.

Obecnie budżet działania wynosi 118 mln € z czego wnioski złożono na 5,45 % budżetu, zaś zakontraktowano jedynie 0,15%. W związku z małym zainteresowaniem tym dzianiem istnieje możliwość przesunięcia 50 mln € na inne działania PROW-u 2007-2013.

„Modernizacja gospodarstw rolnych”

Wymieniane bariery i problemy: ze względu na duże wykorzystanie budżetu możliwe jest zakończenie naboru na te działanie. Przedłużający się okres rozpatrywania wniosków.

Wprowadzone zmiany: budżet działania zasilono kwotą 69 mln €, wprowadzenie rankingu złożonych związków.

Na dzień 06-08-2010 zakontraktowano 59% posiadanych środków. W naborze jaki trwa od 17 sierpnia 2010 zapewne zostanie zakontraktowana cała pula posiadanych środków.

„Zwiększenie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej”

Wymieniane bariery i problemy: niska jakość wniosków, na dzień 06-08-2010 na 1625 złożonych wniosków rozpatrzono 1404 z czego jedynie 58% pozytywnie, obowiązek złożenia w raz ze wnioskiem o płatność pośrednią, gwarancji bankowej lub ubezpieczenia, tempo kontraktacji,

Wprowadzone zmiany: wprowadzanie interaktywnego formularza ułatwiającego wypełnienie wniosku,uproszczono system oceny wniosków,

„Działania informacyjne i promocyjne”

Wymieniane bariery i problemy: refundacja wynosząca 70% kosztów inwestycji, nie uwzględnienia podatku VAT jako kosztu kwalifikowanego.

Wprowadzone zmiany: Propozycja uwzględniania VAT jako kosztu kwalifikowanego dla beneficjentów nie będących płatnikami VAT.

„Grupy producentów rolnych”

Wymieniane bariery i problemy: niechęć do wspólnego działania, niewystarczająca wiedza i doświadczenie, niestabilny rynek zbytu, różny potencjał produkcyjny gospodarstw.

Wprowadzone zmiany: możliwość finansowania wyprzedzającego, usprawnienie procedur zarządzania i kontroli ARiMR. Wprowadzenie działań informacyjnych.

Do dnia 06-08-2010 roku zakontraktowano 68% środków budżetowych z czego wypłacono 19,5%. Nie ma obawy że środki nie zostaną wykorzystane

„Programy rolnośrodowiskowe”

Wymieniane bariery i problemy: wchodzenie w życie nowych wymogów wzajemnej zgodności.

Wprowadzone zmiany: ulepszenie funkcjonowania programu, uproszczenie dostępu i realizacji działania.

Realizacja działania przebiega zgodnie z planem do tej pory zakontraktowano 63,83% posiadanych środków

„Zalesianie gruntów rolnych…..”

Wymieniane bariery i problemy: brak

Wprowadzone zmiany: umożliwienie zalesiania na obszarach Natura 2000, możliwość ubiegania się o pomoc małżonka właściciela gruntu przeznaczonego do zalesienia, odstąpienie od wymogu minimalnej powierzchnie w przypadku gruntów położonych przy lasach Proponuje się zwiększenie areału do zalesiania z 20 do 100 ha.

Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej

Wymieniane bariery i problemy: duża liczba odrzuconych wniosków ze względu na niską jakość, przedłużający się okres rozpatrywania wniosków, dużo projektów związanych z zakupem maszyn.

Wprowadzone zmiany: dodano działania „Pozyskiwanie drewna”, „Wytwarzanie energii elektrycznej”, „Roboty związane z budowa dróg i autostrad”. Planowane jest także podwyższenie do 500 tys zł limitu dla działań dotyczących biogazu i energii elektrycznej z biogazu. Zwiększenie do 80 % poziomu refundacji dla gospodarstw dotkniętych skutkami powodzi, które skarciły 30% wartości produkcji rolnej lub nie mniej niż 10 000 zł.

W programie uruchomiono 75% zaplanowanych środków z czego 34,69% zostało już zakontraktowanych.

„Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”

Wymieniane bariery i problemy: niska jakość wniosków i ich wycofywanie przez beneficjentów.

Wprowadzone zmiany: skrócono okres utrzymania miejsca pracy, zredukowano wymogi odnośnie liczby tworzonych miejsc pracy. Planuje się też skrócenie do 1 roku okresu w którym mogą beneficjenci PO Kapitał Ludzki ubiegać się o pomoc inwestycyjną.

„Wdrożenie lokalnych strategi rozwoju”

Wymieniane bariery i problemy: rozbudowane wnioski, złożona procedura weryfikacji, brak mechanizmu zaliczkowania, ograniczona liczba beneficjentów. Długi proces rozpatrywania wniosków.

Wprowadzone zmiany: Wprowadzono formularz wniosków oraz nowe procedury jego rozpatrywania, są prowadzone starania o uznanie kosztu kwalifikowanego dla gwarancji bankowej. Projekt rozszerzenia katalogu beneficjentów.

„Wrażenie lokalnych strategi rozwoju”

Wymieniane bariery i problemy: rozbudowane wnioski, złożona procedura weryfikacji, brak odpowiedniego mechanizmów zaliczek, ograniczona liczba potencjalnych beneficjentów w małych projektach, długi czas rozpatrywania wniosków.

Wprowadzone zmiany: wprowadzono nowy formularz wniosków, w którym ograniczono liczbę załączników, nowe procedury obsługi wniosków. Ponadto wystąpiono do Komisji Europejskiej o potwierdzenie kwalifikowani kosztów uzyskania gwarancji bankowej, rozszerzono grupę beneficjentów.

„Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja”

Wymieniane bariery i problemy: coroczne wnioskowanie o pomoc, konieczność przekazywania oryginalnych faktur, wstrzymane procesu weryfikacji, brak doświadczenia LGD w funkcjonowaniu programu, nadmierna szczegółowość weryfikacji poszczególnych kosztów.

Wprowadzone zmiany: Projekt nowelizacji rozporządzenia wprowadzający jedną umowę do końca okresu programowania, uproszczenie rozliczenia kosztów administracyjnych.

Obecnie z pośród 152 mln € przeznaczonych na program zakontraktowano 20,57% z czego płatności dokonano dla 8,33% beneficjentów. Mimo nie najwyższego poziomu płatności nie ma narzazie obaw o niewykorzystanie środków.

Podsumowując pojawiające się problemy, głównymi błędami ze strony beneficjentów są przede wszystkim źle wypełnione wnioski, które w procesie weryfikacji są odrzucane ze względu na błędy lub niską jakość. Natomiast po stronie ARiMR występowały problemy wpływające na tempo przyznawania środków. Składały się na nie głównie opóźnienia w rozpatrywaniu wniosków oraz obowiązujące procedury przyznawania wsparcia.

We wszystkich działaniach, w których zauważono problemy wprowadzono zmiany mające usprawnić ich funkcjonowanie. Najczęściej poprawki dotyczyły zmiany przepisów, które stwarzały problemy. Przeprowadzono również szkolenia mające na celu przybliżenie funkcjonowanie PROW 2007-2013 oraz procedur przyznawania środków.

Podjęto także działania zwiększające wysokość przyznanych środków. W ramach programów „Szkolenie zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie” uwzględniono podatek VAT jako koszt kwalifikowany, dzięki czemu wzrosła realna kwota wsparcia dla beneficjentów. Jednocześnie dla programów „Poprawa i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa i leśnictwa”, „Działań informacyjnych i promocyjnych” oraz „Pomocy technicznej” są prowadzone prace na rozszerzeniem kosztów kwalifikowanych o podatek VAT.

Obecnie sytuacja postępu alokacji środków z PROW 2007-2013 jest monitorowana i w razie zaistniałych potrzeb będą dokonywane zmiany.