„Od funduszu sołeckiego do odnowy wsi”

W dniach 23-26 listopada 2010 w Poznaniu odbyły się Targi GMINA 2010. Pośród wielu imprez towarzyszących temu wydarzeniu, znalazło się również seminarium Od funduszu sołeckiego do odnowy wsi, które było kolejną próbą zebrania dotychczasowych doświadczeń związanych z wprowadzaniem i realizacją funduszu sołeckiego.

Spotkanie zostało zorganizowane przez Krajowe Stowarzyszenie Sołtysów, tradycyjnie otworzył je senator Ireneusz Niewiarowski, pełniący również funkcję prezesa KSS. Senator zachęcał do dyskusji i wymiany często bardzo różnych doświadczeń i opinii. Stawiając pierwsze pytania zapytał, czy z ustawa faktycznie przyczynia się do aktywizowania społeczności lokalnych oraz czy minęło już na tyle dużo czasu, że warto rozpocząć prace nad nowelizacją Ustawy o funduszu sołeckim. Ireneusz Niewiarowski stwierdził, że niewątpliwie pozytywnym wskaźnikiem jest fakt, że w 2010 roku przybyło gmin, które podjęły uchwałę o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego, jak również zmalała liczba gmin, które nie podjęły żadnej uchwały w tej sprawie.

Obywatelski punkt widzenia

Obywatelską perspektywę patrzenia na fundusz sołecki z ramienia Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich przedstawiła Barbara Klimek, podkreślając, że w realizowaniu funduszu najważniejsze są nie instytucje i procedury tylko mieszkańcy, dla których cały mechanizm został stworzony. Przedstawicielka SLLGO stwierdziła również, że dziś jest za wcześnie, żeby oceniać efekty wprowadzenia funduszu sołeckiego, ponieważ nie zakończył się jeszcze pełny cykl: przyjęcie uchwały-uchwalenie i złożenie wniosku-realizacja działania- rozliczenie i wypłata zwrotów. O realizacji i rozliczeniu pierwszych zadań będzie można mówić za rok, zaś o długofalowym efekcie związanym z aktywnością i poczuciem sprawstwa mieszkańców, będzie można dyskutować dopiero za kilka lat.

Z perspektywy wójta

Andrzej Olszewski, wójt gminy Aleksandrów Kujawski mówiąc z perspektywy osoby stojącej na czele gminy, która przyjęła fundusz sołecki, stwierdził że fundusz to korzyści, korzyści, korzyści i problemy. Odnosząc się do zapisów ustawowych stwierdził to dobrze, że ustawa jest krótka i nie uściśla pewnych kwestii – nie zawiera na przykład katalogu możliwych zadań. Jak pokazuje doświadczenie, tworzenie przykładowego katalogu powoduje często, że jest on traktowany jako katalog zamknięty. Mówiąc o oszacowaniu kosztów zadań we wnioskach wójt Olszewski powiedział, że nie powinny to być szczegółowe kosztorysy, a jedynie właśnie szacunkowe koszty. Odnosząc się do propozycji nowelizacji ustawy Andrzej Olszewski stwierdził, że jest na to za wcześnie, że najpierw należy zebrać więcej doświadczeń i dobrych praktyk.

Dobre praktyki

Kolejną część spotkania stanowiła prezentacja różnego rodzaju realizowanych w Wielkopolsce dobrych praktyk związanych z funduszem sołeckim:

Sylwester Jóźwiak, dyrektor Gimnazjum w Rysinach, opowiedział o tym, jak w jego gminie wykorzystuje się fundusz sołecki w połączeniu z innymi programami i źródłami finansowania – przede wszystkim z Wielkopolską Odnową Wsi oraz prężnie działającym stowarzyszeniem. Działania finansowane z funduszu sołeckiego są dzięki temu wpisane w szerszą strategię rozwoju gminy, zachęcają również do jeszcze większego zaangażowania mieszkańców gminy Rysiny.

Dariusz Mikołajczyk sołtys Głodna (gmina Rakoniewice) opowiedział o partnerstwie, które powstało w jego gminie między sołectwami w celu zorganizowania wspólnej, dużej imprezy z okazji Dnia Dziecka. Każde z sołectw złożyło oczywiście osobny wniosek do funduszu sołeckiego, mając jednak na uwadze, że festyn będzie wspólny. Dzięki temu udało się zorganizować dużo ciekawszą i bogatszą imprezę, jak również zintegrować ze sobą mieszkańców czterech sąsiadujących ze sobą wsi – zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Iwona Kleszczewska z Departament Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego opowiedziała o dwóch realizowanych w Wielkopolsce programach – Wielkopolska Odnowa Wsi oraz Pięknieje Wielkopolska Wieś. Oba wpisują się doskonale w rozwój funduszu sołeckiego, stanowiąc doskonałe narzędzia zachęcania mieszkańców sołectw do podejmowania działań na rzecz swoich wsi.

Następnie wystąpiła Anna Wieczorek, reprezentująca w Wielkopolsce Centrum Aktywności Lokalnej, która podkreśliła, że naprawdę warto dawać mieszkańcom możliwość wypowiedzenia się, że to jest właśnie najistotniejszy aspekt funduszu sołeckiego. Następnie prelegentka opowiedziała o konkursie imienia Heleny Radlińskiej, zachęcając do zgłaszania aktywnych i zasłużonych dla lokalnych społeczności sołtysów. Wśród dotychczasowych laureatów i laureatek konkursu znalazły się bowiem osoby reprezentujące bardzo zróżnicowane środowiska, nie było wśród nich jeszcze nigdy sołtysa. Anna Wieczorek przypomniała również, że to właśnie Helena Radlińska zakładała Kółka Rolnicze.

Liczy się proces, nie tylko efekt

Dr Ryszard Kamiński, prezes Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich w swoim wystąpieniu skoncentrował się przede wszystkim na tym, że fundusz sołecki wspiera zasadę pomocniczości, na której oparty został system polskiego samorządu. Zaznaczył również, że zmiany na polskiej wsi powinny być wprowadzanie na miarę faktycznych możliwości, że lokalnym wspólnotom trzeba dać czas, aby same dorosły do pewnych rozwiązań. Polska wieś, jak podkreślił Ryszard Kamiński, zmienia się niezwykle szybko, rolnictwo, które jeszcze niedawno stanowiło podstawę utrzymania obecnie schodzi na dalszy plan. Na wsi osiedla się coraz więcej osób z różnych środowisk tworząc nowe, różnorodne społeczności. Fundusz sołecki pomaga uwydatnić rolę sołtysa i najprawdopodobniej spowoduje, że ta funkcja zacznie być bardziej poważana. Równocześnie nawet najlepszy sołtys czy wójt, nie może zapominać o tym, że dialog z mieszkańcami trwa stale i nie kończy się, a dopiero zaczyna po wyborach, że słuchanie potrzeb i konsultacje powinny trwać cały czas, aby to ludzie na bieżąco mogli podejmować decyzje na temat swojej miejscowości. W funduszu sołeckim nie chodzi przecież o sam efekt, lecz również, a może przede wszystkim o proces dochodzenia do wspólnych decyzji i wspólnie wypracowanych efektów.

Proponowane zmiany w obowiązującej ustawie

Kolejny prelegent, Zenon Lewandowski przedstawił propozycje tego, co można zmienić w obowiązującej Ustawie o funduszu sołeckim. Podkreślił przede wszystkim, że ustawa jest krótka i prosta, co jest jej ogromną zaletą. Wszelkie próby rozbudowania skończyć się bowiem mogą dodatkowymi komplikacjami i pogorszeniem, a nie poprawą sytuacji. Ewentualne zmiany dotyczyć mogą, na przykład, zwiększenia kwoty zwrotu poniesionych kosztów dla gmin najbiedniejszych, zwiększenia elastyczności procedury – na przykład umożliwienie dokonywania zmian we wniosku po 30 września, czy usunięcie zapisu pozwalającego na realizację działania jedynie na terenie danego sołectwa. Wszystkie zmiany należy jednak przemyśleć i możliwie szeroko skonsultować z zainteresowanymi środowiskami. Wydaje się jednak, że na zmienianie Ustawy, która obowiązuje przecież niecałe dwa lata, jest jeszcze zdecydowanie za wcześnie.

Plan rozwoju miejscowości

Jarosław Lisiecki opowiedział o tym, jak istotne jest planowanie rozwoju każdej wsi. Najbardziej rozpowszechnionym i najbardziej skutecznym narzędziem takiego planowania jest Plan Rozwoju Miejscowości, w którym zawiera się strategię rozwoju na lata, jak również określa projekty, które mogą i mają być zrealizowane w określonym, niedługim czasie. Nie chodzi oczywiście o to, żeby władze gminy same zadecydowały o tym, jak będą się rozwijać poszczególne wsie, nie chodzi również o to, by taką wizję wypracował sołtys wraz z radą sołecka. Dlatego warto zorganizować Grupę Rozwoju Miejscowości, w której wspólnie pracować będą mieszkańcy, przedstawiciele władz i specjaliści.

Co mówi RIO

Prezes Regionalnej izby Obrachunkowej w Poznaniu, Grażyna Wróblewska krótko przedstawiła kwestie, związane z funduszem sołeckim, z którymi poznańska RIO miała dotychczas do czynienia. Jak podkreśliła prezes Wróblewska podkreśliła, ponieważ realizacja funduszu sołeckiego dopiero się zaczyna, więc tak naprawdę nie ma jeszcze zbyt wielu pytań i odpowiedzi, nie ma zebranych doświadczeń w tej dziedzinie. Prezes Wróblewska zauważyła, że pojawiające się problemy, nie zawsze trafiają pod właściwy adres, zdarza się że RIO otrzymuje pytania, które wykraczają poza jej kompetencje. Z dokumentami poznańskiej Izby Obrachunkowej, które dotycząc funduszu sołeckiego, można zapoznać się tutaj.

Specjalizacja – wsie tematyczne

Wacław Idziak opowiedział o specyficznym sposobie rozwijania wsi, który staje się coraz bardziej popularny w Polsce, mianowicie o wioskach tematycznych . Opierając się na przykładach z własnego doświadczenia Wacław Idziak przedstawił pozytywne efekty, zarówno ekonomiczne, jak i społeczne, dotyczące całych społeczności oraz poszczególnych osób, przyjmowania przez wieś charakteru wioski tematycznej. Niewątpliwie wpływa to na rozwój, jak również na integrację mieszkańców wokół pewnego tematu.

Z województwa opolskiego

Wojewoda opolski, Ryszard Wilczyński w swoim referacie „Wieś przyszłości” oparł się na dotychczasowych doświadczeniach związanych z Odnową Wsi i projektach na przyszłość. Stwierdził, że w myśleniu o przyszłości, dziś bardzo zróżnicowanej, polskiej wsi chodzi o zbudowanie fundamentów stałego rozwoju, a nie nadrabianiu wszystkiego naraz. Obecnie w województwie opolskim realizowana jest akcja „Wieś przyszłości”, która ma być sposobem na realizację procesu zrównoważonej odnowy wsi w regionie. Rozwój dotyczyć będzie wielu obszarów życia, w tym zapewnienia wszystkim mieszkańcom dostępu do internetu, jak również zapewnienia każdej wsi miejsca, w którym jej mieszkańcy mogą się spotykać. Jak stwierdził wojewoda pieniędzy zawsze będzie za mało, żeby zrobić wszystko – zawsze trzeba wybrać co się robi. Fundusz sołecki jest zaś jednym z narzędzi, które uczą jak racjonalnie podejmować takie decyzje.

To bardzo dobrze, że fundusz sołecki wyciąga na światło dzienne różne braki – stwierdził senator Niewiarowski podsumowując seminarium. Odnosząc się do zadanych przez siebie na początku pytań, powiedział, że zmiany w ustawie wydają się konieczne, jednak większość głosów twierdzi, że warto z wprowadzaniem tych zmian trochę zaczekać, zebrać więcej doświadczeń. Jako najistotniejsze działania wspierające wprowadzanie funduszu sołeckiego w polskich gminach, senator Niewiarowski podkreślił prowadzenie działań promujących funduszu o raz zbieranie i przedstawianie w przystępny sposób dobrych praktyk.

http://funduszesoleckie.pl/